شنبه ٢٦ آبان ١٣٩٧
پایگاه اطلاع رسانی رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران در بیشكك حضور حضرتعالی را ارج می‌نهد و از محضرتان تقاضا دارد در صورت پیشنهاد و انتقاد در مورد مطالب این پایگاه از طریق منو «ارتباط با ما» گزینه‌ «فرم ارتباط» نظر خود را برای ما ارسال فرمایید.
نظرسنجی
نظر شما در خصوص مطالب سایت چیست؟

اکثر مطالب سودمند هستند.
برخی مطالب مفید هستند.
مطالب بایستی بیشتر شوند.
برخی از مطالب ضعیف هستند.
در این زمینه نظری ندارم.

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 16656
 بازدید امروز : 152
 کل بازدید : 514124
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
 زمان بازدید : 1.3281
ساعت
اخبار > حافظ شیرازی؛ خالق عاشقانه ها و عارفانه های رمزآلود


  چاپ        ارسال به دوست

به مناسبت بزرگداشت حافظ؛

حافظ شیرازی؛ خالق عاشقانه ها و عارفانه های رمزآلود

به گزارش گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ شاعران، اندیشمندان و سخنوران بزرگ ایران زمین، معرف تمدن و فرهنگ این سرزمین هستند و نام بلند آوازه این دیار کهن را در کشاکش ها و فراز وفرودهای زمانه به واسطه آثار و هنرهای خویش ماندگار ساخته اند. آنچه لسان الغیب را در میان این نام آوران ممتاز می سازد، سخنوری و آفرینش زیبایی های لفظی این شاعر بزرگ است. اشعار حافظ، مضمون های اجتماعی و سیاسی گوناگونی را دربرمی گیرد. وی در غزل هایش با ستایش از شجاعت به نقد ریا و تزویر می پردازد و این غنای مفهومی سبب شده است تا با گذشت سده های متمادی، دیوان حافظ همچنان، ماندگار و پایدار بماند.

خواجه شمس‌الدین محمد شیرازی متخلص به حافظ، غزلسرای بزرگ و از شاعران نامدار شعر و ادب پارسی به شمار می رود. دیوان اشعار او شامل غزلیات، قصیده، مثنوی، قطعات و رباعیات زیبا و نغزی است که در محفل شعردوستان و فرهنگ پژوهان جایگاه ویژه ای دارد.

حافظ کوشید تا با بهره گیری از الفاظ و اعجاز زبانی، انسان را به ارزش هایی فراتر از تمایلات مادی فراخواند و بدین ترتیب به آرمان خویش یعنی تعالی بشر جامه عمل بپوشاند.

دایم گل این بستان شاداب نمی‌ماند
دریاب ضعیفان را در وقت توانایی…

فکر خود و رای خود در عالم رندی نیست
کفر است در این مذهب خودبینی و خودرایی

شیفتگی بی حد حافظ نسبت به آیه های قرآن را به وضوح می توان در ابیات این شاعر بزرگ مشاهده کرد. وی را در اشعار خویش به ستایش انسانی می پردازد که به لحاظ فکری و اخلاقی همسو با هدف خلقت حرکت می کند.

عیب رندان مکن ‌ای زاهد پاکیزه سرشت
که گناه دگران بر تو نخواهند نوشت

من اگر نیکم و گر بد تو برو خود را باش
هر کسی‌ آن دروَد عاقبت کار که کشت

حافظ با کاربرد دستمایه هایی چون تخیل، عشق، عرفان و فلسفه به خلق شاهکارهایی بزرگ در عرصه زبان و ادبیات پرداخت و هرچند در سخنوری و غزل پردازی پیرو مکتب خاقانی به شمار می رود اما آنچه که سبب تمایز غزل های وی از خاقانی می شود، وجود آرایه های بدیعی و ترفندهای بیانی در آثار او است که آنها را برای همگان دلنشین و قابل درک می کند.

سرانجام حافظ شیرازی در 792 هجری قمری چشم از جهان فرو بست و پیکر او در گلگشت مصلی شیراز به خاک سپرده شد. دوستداران ادب و هنر فارسی هر ساله 20 مهر ماه، مراسم بزرگداشت این شاعر بلندآوازه را در محل آرامگاه این شاعر نام آور ایرانی برگزار می کنند تا بدین گونه قدردان تلاش های وی در راه اعتلای زبان و ادب فارسی باشند.

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا به مناسبت بزرگداشت حافظ به گفت وگو با «ساره زیرک» عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی پرداخت.

**طرح دغدغه های هستی شناسانه؛ راز ماندگاری اشعار حافظ
شعر حافظ در ترازوی سنجش اهل ذوق و فن از باشکوه ترین و زیباترین اشعار ادب پارسی به شمار می رود و در میان عام و خاص محبوبیت فراوان دارد. حافظ از بزرگترین شاعران زبان و ادبیات فارسی و نماینده تفکر ایرانی سده هشتم محسوب می شود. او میراث فکری و زبانی سده های پیش از خود را با نبوغ اعجازآمیز ذهن و زبانش چنان درآمیخت که هنوز هم از سخنش شهد و شکر می ریزد و کام ایرانیان را شیرین می سازد. راز ماندگاری و اقبال روزافزون به دیوان اشعار این شاعر بلند آوازه را می توان در چند نکته خلاصه کرد:

نخست آن که بخش مهمی از دغدغه های هستی شناسانه، نگرانی های اجتماعی و شکایت مندی انسان ایرانی عصر حافظ شباهت های بسیاری با ایران امروز دارد. از طرح پرسش های فلسفی و نگرش های جهان شناختی تا بیان دغدغه ها و معضلات اجتماعی را می توان در این دیوان دید. عجیب آن که گرچه به ظاهر بسیاری از مسایل در دنیای امروز تغییر کرده اما ماهیت اصلی این امور کماکان ثابت مانده است و حافظ با تیزبینی و درکی عمیق و به زیباترین صورت در شعر خود آنها را مطرح می سازد که در زمان کنونی نیز برای خوانندگان جذابیت دارد.

دومین نکته آن که هنر حافظ در میناکاری الفاظ و اعجاز زبانی و نیز در ایهام جلوه ای درخشان یافته است. ایهام به مثابه صنعتی بلاغی که کلام و لفظ را در دلالت های دوگانه و چندگانه به خدمت می گیرد از هنرهایی به شمار می رود که موجب شده تا خواننده معانی چند پهلو، رمز و رازگونه و غنی از محتوا را از خلال اشعار حافظ استخراج کند و افزون بر محتوا حظ بلاغی هم نصیبش شود.

** اشعاری برگرفته از جهان بینی و اندیشه
ویژگی دیگر ساختار شعر حافظ آن است که غزل های حافظ علاوه بر آن که از ابتدا تا انتها خطی را دنبال می کنند که در عین استقلال نوعی انسجام به آنها می بخشد، هر بیت نیز استقلال جداگانه ای دارند و این نکته ای اساسی در زیبایی شناسی شعر و هنر حافظ به شمار می آید. خواننده خواه یک غزل بخواند و خواه یک بیت می تواند لذت شعر را بچشد و درک کند. بنابراین می توان گفت وفور چند لایه ای معنا سبب می شود خواننده همیشه پاسخ خود را از خلال شعر حافظ دریابد. بنابراین استقلال بیتی و در عین حال اتحاد ساختاری غزل از توانمندی های شعر حافظ است که اجازه می دهد خواننده از یک بیت دریافت لازم و منسجم را داشته باشد.

دنیای فکری حافظ تنها نهانی های خیال و اوهام صرف نیست و شاعر از فضا، بستر و بافت اجتماعی که در آن زندگی می‌کند نیز الهام و ذهنیت و اندیشه وی در راستای جهان نگری او و بستر گفتمانی جامعه شکل می گیرد. بدین گونه در شعر حافظ شاهد ظهور شخصیتی هستیم که در جایگاهی ممتاز جلوه می کند و نماینده انسان پاک، عاشق، فرهیخته، پرسشگر و نکته پردازی است که تعالی را در عشق، پاکی و بیزاری از هر نوع دروغ، فریب و ریا می بیند و همه پلیدی های پست مادی را به سخره می گیرد و با طنزی ظریف و هوشمندانه بر آن می تازد و همه می دانیم که این شخصیت همان «رند» معروف دیوان حافظ است.

**الگوسازی های حافظ و تعالی جامعه
جایگاه رند در متون ادبی سده های پنجم و ششم با کارکرد این لفظ در شعر حافظ تفاوت معنایی آشکاری دارد. رند در شعر حافظ انسانی ایده آل به شمار می رود که عشق به مبداء کائنات، هستی و انسان را به نمایش می گذارد. عشق در اندیشه حافظ هنری محسوب می شود که به سادگی نصیب انسان نمی شود. او عشق را می ستاید و آن را مقصود کارگاه آفرینش می داند:

«عاشق شو ار نه روزی کار جهان سر آید/ ناخوانده نقش مقصود از کارگاه هستی»

از نظر حافظ، فردی که عاشق نباشد رمز کائنات و راز هستی را درک نکرده است. رند مورد نظر حافظ عاشقی به شمار می رود که از مادیات و خواسته دنیوی چشم می پوشد و دغل بازی، فریبکاری ها، آز و حرص انسان پای بسته زمینی را برنمی تابد و از زنجیر تمایلات دنیوی، فارغ و رها است. بنابراین رند در دیوان حافظ 2 کارکرد مبنایی مهم دارد، یکی در ساحت فکری و دیگر در ساحت اجتماعی. از این رو شناخت رند و ویژگی این شخصیت که در برابر ریاکار، صوفی و محتسب به نمایش گذاشته شده است، می تواند عصاره تمام دریافت ها و شناخت ها از دیوان حافظ باشد.

**شخصیت حافظ؛ نهفته در اشعار او
شخصیت حافظ تا حدود زیادی از دریافت اخلاقی او از شخصیت رند تاثیر پذیرفته و در واقع چنین باوری را در قالب این شخصیت و قهرمان جلوه گر ساخته است. تعالی هستی شناختی انسان و به همراه آن ارتقا اجتماعی او را باید از جمله اهداف و آرمان های حافظ در اشعارش دانست. این ویژگی از جهان بینی حافظ نشات می گیرد و انتظاری که حافظ از خواننده خود دارد این است که در راستای تطهیر انسان و جامعه انسانی تمام تلاش خود را به کار بندد.

حافظ در شعر خود انسانی را توصیف می کند که دنباله رو جریان فکری، اخلاقی، رفتاری و گفتاری است که در نهایت و غایت خویش به ساختن جامعه آرمانی باید بینجامد. از این رو جهان بینی خاص حافظ، گفتمانی انسان مدار، غایت طلب و همسو با منظومه آسمانی را در دیوانش شکل می دهد و این گونه است که این گفتمان را همواره در بیت های مختلف به هیات های گوناگون می توان دید.

بیا تا گل بر افشانیم و می در ساغر اندازیم
فلک راسقف بگشایم و می در ساغر اندازیم
اگر غم لشکر انگیزد که خون عاشقان ریزد
من و ساقی به هم تازیم و بنیادش بر اندازیم
شراب ارغوانی را گلاب اندر قدح ریزیم
نسیم عطر گردان را شکر در مجمر اندازیم


١٠:٠٣ - 1397/07/19    /    شماره : ٧١٤٠٠٩    /    تعداد نمایش : ٤٩



خروج